0 532 516 96 76 Broşür 
ERGONOMİ NASIL DOGDU
İş İnsan ve Çevre: Ergonominin Disiplinler Arası Gücü
Asıl sorun bazen “insan hatası” değil, sistemin kendisidir.
Bir uçak kazasının raporunda “pilot hatası” yazıyorsa, gerçekten hata yalnızca pilota mı aittir?
II. Dünya Savaşı döneminde yaşanan bazı kazaların incelenmesi, önemli bir gerçeğin ortaya çıkmasını sağladı:
İnsan, kötü tasarlanmış bir sistemin en zayıf halkası değil; sistem tasarımının bir parçasıdır.
Kontrol düğmelerinin birbirine benzemesi, göstergelerin yanlış konumlandırılması veya kumandaların insanın doğal hareketleriyle uyuşmaması; deneyimli kullanıcıların bile hata yapmasına neden olabiliyordu.
Bu yaklaşım, modern anlamda ergonomi ve insan faktörleri disiplininin gelişmesinde önemli bir dönüm noktası oldu.
ERGONOMİNİN TEMEL SORUSU NEDİR?
Ergonomi yalnızca “masa ve sandalye ayarlamak” değildir.
Asıl soru şudur:
İnsanı işe mi adapte edeceğiz, yoksa işi insanın özelliklerine göre mi tasarlayacağız?
Ergonomik yaklaşım; insanın fiziksel kapasitesini, bilişsel özelliklerini, algısını, davranışlarını ve sınırlarını dikkate alarak işin, ekipmanın ve çalışma ortamının tasarlanmasını hedefler.
Bu nedenle ergonomi;
- İnsan
- Makine ve ekipman
- İş organizasyonu
- Çalışma ortamı
- Görev ve süreç
- Bilgi ve karar verme
arasındaki etkileşimi birlikte değerlendirir.
ERGONOMİ NEDEN DİSİPLİNLERARASI BİR ALANDIR?
Çünkü çalışma hayatındaki insan davranışını tek bir bilim dalıyla açıklamak mümkün değildir.
Ergonomi; anatomi, fizyoloji, biyomekanik, psikoloji, mühendislik, tasarım, iş sağlığı ve güvenliği ve organizasyon bilimlerinden yararlanır.
Örneğin bir iş istasyonunda;
yüksek omuz açısı → kas-iskelet yükü → yorgunluk → performans düşüşü → hata olasılığında artış
şeklinde birbirini etkileyen bir süreç ortaya çıkabilir.
Dolayısıyla ergonomik değerlendirme yalnızca bir risk puanı üretmekten ibaret değildir.
Amaç, riski azaltacak tasarım ve organizasyon değişikliğini ortaya koymaktır.
ERGONOMİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ
“Ergonomi” teriminin 1857 yılında Polonyalı bilim insanı Wojciech Jastrzębowski tarafından kullanıldığı kabul edilir.
Ancak ergonominin modern bir bilim ve uygulama alanı olarak gelişimi özellikle II. Dünya Savaşı yıllarında hız kazanmıştır.
Bu dönemde ne değişti?
Karmaşık uçak, radar, silah ve kontrol sistemleri insanların fiziksel ve bilişsel sınırlarını daha fazla zorlamaya başladı.
Araştırmacılar şu soruya odaklandı:
“İnsan neden hata yapıyor?”
Zamanla sorunun yalnızca kullanıcıda aranamayacağı görüldü.
Bazı durumlarda;
- kontrol elemanlarının yerleşimi,
- göstergelerin okunabilirliği,
- kumanda tasarımı,
- bilgi akışı,
- görev karmaşıklığı
insan hatasını tetikleyen sistem özellikleri olabiliyordu.
Bu anlayış, ergonominin “insanı sisteme uydurmak” yerine “sistemi insana göre tasarlama” yaklaşımını güçlendirdi.
SAVAŞ SONRASI ERGONOMİ
II. Dünya Savaşı sonrasında geliştirilen insan faktörleri ve ergonomi bilgisi yalnızca askeri sistemlerde kalmadı.
Sanayi, üretim, ulaşım, sağlık, ofis ortamları ve daha birçok sektöre yayıldı.
Üretim teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte insanın işteki rolü de değişmeye başladı.
Artık yalnızca fiziksel güç değil;
algılama, karar verme, dikkat, bilgi işleme ve sistem kontrolü de kritik hale geldi.
Böylece ergonominin fiziksel boyutunun yanında bilişsel ergonomi ve daha geniş anlamda insan faktörleri yaklaşımı önem kazandı.
1961 yılında International Ergonomics Association (IEA)'nın kurulmasıyla ergonomi uluslararası ölçekte kurumsal bir yapıya kavuştu.
TÜRKİYE'DE ERGONOMİNİN GELİŞİMİ
Türkiye'de ergonominin akademik ve bilimsel gelişimi özellikle 1960'lı yılların sonlarında hız kazandı.
İlk dönemlerde ergonomi kavramı ülkemizde büyük ölçüde “İşbilim” kavramı üzerinden ele alındı.
Önemli dönüm noktalarından bazıları:
1968 – İlk akademik adımlar
Prof. Dr. Ahmet Fahri Özok, 21 Şubat 1968 tarihinde Ankara'da gerçekleştirdiği çalışmayla “İşbilim” kavramının Türkiye'de tanınmasına önemli katkı sağladı.
1969 – Üniversite eğitimi
İstanbul Teknik Üniversitesi'nde ergonomi konuları akademik eğitim içerisinde yer almaya başladı.
1992 – Türk Ergonomi Derneği
Türkiye'deki ergonomi çalışmalarının bilimsel ve kurumsal gelişiminde önemli bir yapı oluşturuldu.
2006 – ErgoLab
Boğaziçi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği bünyesinde kurulan ErgoLab, özellikle fiziksel ergonomi alanındaki araştırmaların gelişmesine katkı sağladı.
Bunun yanında Milli Prodüktivite Merkezi, Dr. Necmettin Erkan ve Prof. Dr. Mustafa Kurt gibi isim ve kurumların çalışmaları da Türkiye'deki ergonomi literatürünün ve uygulamalarının gelişmesinde etkili oldu.
BUGÜN ERGONOMİYE NASIL BAKMALIYIZ?
Modern ergonomi yaklaşımında hedef yalnızca çalışanın mevcut işe uyum sağlaması değildir.
İşin tasarımı baştan insan merkezli yapılmalıdır.
Bir ergonomik müdahaleyi değerlendirirken şu soruları sormak gerekir:
🔹 Çalışanın fiziksel kapasitesine uygun mu? 🔹 Gereksiz kuvvet ve tekrarlama var mı? 🔹 Çalışma yüksekliği ve erişim mesafeleri uygun mu? 🔹 Görsel ve işitsel bilgiler kolay algılanabiliyor mu? 🔹 İş yükü ve iş temposu yönetilebilir mi? 🔹 Hata yapmayı kolaylaştıran bir sistem tasarımı var mı? 🔹 Çalışma ortamı güvenli ve sürdürülebilir mi? 🔹 Yapılan ergonomik müdahalenin sonucu ölçülebiliyor mu?
Çünkü gerçek ergonomi;
“RULA kaç çıktı?”
sorusunda başlamaz ve bitmez.
Asıl soru şudur:
“Bu işi, insanın kapasitesine ve sınırlarına daha uygun hale getirmek için neyi değiştirebiliriz?”
SONUÇ
Ergonomi, insanı makineye adapte etme çabası değildir.
İnsan ile iş sistemi arasındaki uyumu tasarlama bilimidir.
Bu nedenle ergonomiyi yalnızca bir kas-iskelet sistemi riski olarak değil; aynı zamanda iş güvenliği, performans, hata yönetimi, yorgunluk, insan faktörleri ve sürdürülebilir çalışma perspektifinden değerlendirmek gerekir.
İyi tasarlanmış bir iş sistemi, çalışandan sürekli fedakârlık beklemez.
İşi insana göre tasarlar.
#Ergonomi #İnsanFaktörleri #İSG #İşSağlığıVeGüvenliği #OccupationalHealth #Ergonomics #HumanFactors #İşbilim #MusculoskeletalDisorders #ISO45001 izmir ergonomi eğitim, ergonomi risk değerlendirme, ergonomi risk analizi,Ergonomics İşSağlığıVeGüvenliği RiskDeğerlendirmesi ErgonomikRiskDeğerlendirmesi ISO45001 ISO45003 ElleTaşıma KasİskeletSistemi İnsanFaktörleri VisualManagement SafetyCulture OccupationalHealth Ergonomist İşyeriHekimi EndüstriyelErgonomi İşHijyeni HumanPerformance Sürdürülebilirlik TokgozErgonomi Ergonomi İSG Ergonomics İşSağlığı Wellbeing sağlık DrHasanHüseyinTokgöz
 |
TOKGÖZ İŞSAĞLIĞI EĞİTİM DANIŞMANLIK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ |
TOKGÖZ İŞSAĞLIĞI EĞİTİM DANIŞMANLIK SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ © 2009 Tokgozgroup.com
